1974 yılındaki barış
harekatından sonra Kıbrıs'lı Türklerin ekonomik durumları 1990
yılına devamlı ilerleme göstermiştir. Bu yıllar arası yıllık
ortalama %6.5 büyüme kaydedilmiştir. Ancak 1991 körfez savaşı
ve arkasından 1994'te Türkiye'de meydana gelen ekonomik kriz
ve arkasından Türkiye ile Avrupa Birliği arasında imzalanan
gümrük birliği anlaşması nedeniyle Kuzey Kıbrıs ekonomisinde
bir duraklama ve düşüş meydana gelmiştir.
KKTC'nin
ekonomisi esas olarak turizm, eğitim, tarım ve dış ticarete
dayanmaktadır. Bu sektörlere ayrı ayrı bakacak
olursak;
Turizm
Ekonomide önemli bir yer
tutan turizm sektöründe değerlendirilebilecek büyük bir
potansiyel bulunmaktadır. 1999 yılında KKTC'yi 414.000 turist
ziyaret etmiştir. Bunların 334.000'ini Türkiye'den gelen
turistler oluşturmaktaydı. Turistlerin bıraktıkları döviz
miktarı aynı yıl 195 milyon dolar olmuştur. Aslında bu rakam
1990'da 225 milyon dolardı. Bu gerilemenin sebepleri arasında
altyapı yetersizlikleri ve olumsuz dış propaganda yer
almaktadır. 1999 yılında KKTC'de 102 turistik tesis ve bu
tesislerde 9557 yatak bulunmaktaydı. Ancak aynı yıl bu
tesislerdeki doluluk oranı ancak %37
olabilmiştir.
Tarım
1980'lere kadar Kuzey Kıbrıs
bir tarım ülkesi idi. Ekonomi esas olarak tarıma dayanmakta
idi. Başlıca ürünler narenciye çeşitleri ve patatestir. Diğer
sektörlere ağırlık verilmesi ile birlikte tarımda istihdam
edilen insan sayısı azalmış ve tarım üretimi düşmüştür. Tarım
ürünleri KKTC'nin ihracatında da önemli bir yer tutmaktadır.
İhracatın yaklaşık %50'si tarım ürünlerinden
sağlanmaktadır.
Eğitim
Eğitim sektörü son yıllarda
büyük bir patlama yaşamaktadır. KKTC'de bulunan 6 adet
üniversite 18000'e ulaşan öğrenci sayısı ile ekonomi için bir
lokomotif görevi görmeye başlamıştır. Önümüzdeki yıllarda
öğrenci sayısının 40000'i bulması beklenmektedir. Bu
öğrencilerin büyük bir kısmı Türkiye'den ve Orta Doğu
ülkelerinden gelen yabancı öğrencilerdir. Bunların ekonomiye
sağladıkları katkının yanında ailelerinin de KKTC turizmine
büyük katkısı vardır. Bu yüzden eğitim sektörü önemini
gittikçe artıracaktır.
Dış
Ticaret
KKTC genel olarak ithalat yapan bir ülkedir.
1999 yılında ithalatı 410 milyon doları geçmiştir. İthalatın
büyük çoğunluğu Türkiye'den yapılmaktadır. Gümrük Birliği
öncesinde genelde Kıbrıs'a alışverişe Türkiye'den insanlar
gelirdi. Ama ondan sonra bu trafik tersine döndü. KKTC daha
pahalı hale geldi ve artık KKTC vatandaşları mal almak için
Türkiye'ye gitmeye başladılar. Bu da dış ticarette büyük bir
dengesizliğe yol açtı. Yaklaşık 50 milyon dolar olan ihracata
karşı 400 milyon doların üstünde bir ithalat büyük bir
dengesizlik yaratmaktadır. KKTC'deki pahalılığın
verimsizlikten kaynakladığı ve bunun yenilmesi halinde dış
ticarette dengenin tekrar KKTC lehine döneceği
muhakkaktır. |
